Do czego służyły dinozaurom pióra?

Data publikacji: 17.04.2015

Symbolem ewolucjonizmu jest późnojurajski archeopteryks. Pierwszy odkryty szkielet został zakupiony przez Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Słynny brytyjski anatom i paleontolog Richard Owen, który w 1842 roku wprowadził nazwę Dinosauria, zaklasyfikował archeopteryksa jednoznacznie do ptaków.

Zachowane wraz ze szkieletem odciski piór nie pozostawiały żadnych wątpliwości. Anatomia archeopteryksa jest swoistą mozaiką zarówno cech ptaków, dinozaurów, a nawet gadów. Najczęściej podawane odstępstwa od ptasiej budowy to posiadanie długiego, kostnego ogona, szponów na skrzydłach i zębów w dziobie. Archeopteryksa postrzegano jako formę przejściową pomiędzy gadami i ptakami. Obecnie wiemy, że to prymitywny ptak, stanowiący boczną linię ewolucyjną. Jeszcze do niedawna nikt nie zdawał sobie sprawy, ze pióra nie są „wynalazkiem” ptaków i wcale nie służyły na początku do latania.

: sport : 18 (22)

Obecnie ważnych odkryć naukowych dokonuje się równie często w terenie jak i w muzeach. Pierwszym na Świecie naukowcem, który zwrócił uwagę na to, że dinozaury miały pióra był Polak, pracownik JuraParku dr Gerard Gierliński. Nasz rodak pracując nad dinozaurami w Stanach Zjednoczonych za namową swoich amerykańskich kolegów przejrzał dziewiętnastowieczne zbiory znajdujące się w Amherst College w Massachusetts. W 1994 roku prace te zaowocowały odkryciem odcisku brzucha dinozaura, który usiadł w błocie. Odcisk jest zachowany tak wyraźnie jakbyśmy oglądali siedzącego dinozaura od spodu przez szklaną podłogę. Wyniki jego odkryć zostały opublikowane w 1996 roku.

SONY DSC

Ślad siedzącego dinozaura w JuraParku Bałtów. To jedyny taki okaz w Polsce i jeden z siedmiu na świecie.

W tym samym roku opublikowano opis pierwszego na Świecie dinozaura zachowanego z piórami. Był nim mały, drapieżny dinozaur Sinosauropteryx odkryty w osadach dolnej kredy chińskiej prowincji Liaoning. Do roku 2011 poznano z tego stanowiska przedstawicieli prawie trzydziestu opierzonych rodzajów dinozaurów. W Liaoning zachowały się z piórami oczywiście ptaki, ale także prymitywne i zaawansowane teropody, dinozaury roślinożerne takie jak dinozaury rogate oraz ornitopody. W zasadzie wszystkie znajdywane tutaj dinozaury mają pióra. W naszych JuraParkach w Bałtowie. w Solcu Kuj. i w Krasiejowie właśnie tak przedstawia się rekonstrukcje dinozaurów, o których wiemy, że posiadały pióra.

Ewolucyjna biologia rozwoju (ang. evo-devo), nowoczesna nauka stanowiąca połączenie biologii ewolucyjnej i biologii rozwoju, dzięki możliwości chemicznego znaczenia genów, jak gdyby podsłuchuje, kiedy dane geny są aktywne i jak rosną u embrionów różne części ciała. W ten sposób poznano kolejność, w jakiej pojawiały się różne formy piór. Najpierw pojawiły się pióra w postaci długich pustych, włosopodobnych, cienkich rurek tzw. protopióra, potem pojawiły się rozgałęzione w prosty sposób pióra puchowe, następnie mające stosinę, ale bez haczyków pióra okrywowe, w końcu lotki i sterówki z haczykami oraz pióra ozdobne. Wszystkie te współczesne obserwacje zostały potwierdzone wykopaliskami paleontologicznymi w Liaoning. To znaczy, że u różnych dinozaurów znaleziono zachowane pióra na różnym etapie ewolucyjnego rozwoju. To wielkie osiągnięcie na pograniczu kilku nauk.

Skoro pióra pojawiły się tak wcześnie, do czego służyły?

.

Pióra włosopodobne i puchowe, tak jak i dzisiaj służyły jako ochrona termiczna zarówno przed zimnem jak i przed nadmiarem ciepła. Długie pióra ułożone na krawędziach przedramion i ud dinozaurów, służyły do autoprezentacji, straszenia wrogów i pomagały osłaniać wysiadywane jaja. Funkcje autoprezentacyjne i zapewne godowe miały różne pióra ozdobne, podobnie jak u współczesnych ptaków. U kopalnych dinozaurów co roku odkrywa się ich nowe postaci. Podobną funkcję pełniły wachlarze na ogonach. Wreszcie sterówki i lotki umożliwiały mniej lub bardziej aktywny lot. Skrajne przypadki jak chiński Microraptor posiadały funkcjonalne asymetryczne lotki na czterech kończynach ewidentnie świadczące o zdolnościach lotniczych. Można rzec, że były czteroskrzydłe.

SŁOWNIK
Ewolucyjna biologia rozwoju, czyli evo-devo (ang. evolutionary developmental biology). Nowoczesna nauka stanowiąca połączenie biologii
ewolucyjnej i biologii rozwoju. Nauka ta zajmuje się ustaleniem jak można powiązać procesy rozwojowe organizmów żywych z ewolucją rozwoju embrionalnego.

Tekst i rysunki – dr Andrzej Boczarowski

  • Zaplanuj wizytę w JuraParku
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Krasiejów
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Solec
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Bałtów
    Wchodzę