Pierwszy czworonożny teropod

Data publikacji: 20.10.2014

Teropody – dinozaury drapieżne miały jak do tej pory uważano poruszać się wyłącznie na tylnych kończynach, co było przede wszystkim korzystne przy pościgu za ofiarą. Jednak opublikowany ostatnio artykuł o kompletniejszych szczątkach i trybie życia pewnego dinozaura o nazwie Spinosaurus aegiptiacus wprowadziło świat dinozaurologów w zdziwienie i niedowierzanie.

Spinozaur został opisany w 1915 roku przez niemieckiego paleontologa Ernsta Stromera, na podstawie fragmentarycznych elementów szkieletu znalezionych trzy lata wcześniej w egipskiej oazie Baharija, w skałach datowanych na początek późnej kredy. Największe wrażenie wywoływały wysokie wyrostki ościste kręgów grzbietowych, sięgające prawie 2m wysokości.

Niestety pod koniec II wojny światowej w wyniku nalotu na Monachium uległ zniszczeniu znany do tej pory materiał kostny tego dinozaura. Później w różnych krajach Afryki Północnej znajdowano pojedyncze skamieniałości zwłaszcza zęby przypisywane spinozaurowi. W 2005 roku opublikowano odkrycie przedniej części czaszki tego dinozaura, znalezionej w Maroko, w równo wiekowej formacji Kem Kem. Tak jak spodziewano się, znając innych jego krewnych, była niska i wydłużona. Chociaż opisana na początku masywna żuchwa przeczyłaby temu. Okazało się też, iż głowę jego ozdabiał nietypowy grzebień, początkowo dość gruby u nasady, by potem rozdzielać się na dwa postrzępione płaty, przypominający wyglądem koronę. Natomiast w tym ostatnim artykule dowiedzieliśmy się, że znalezione zostały też kości kończyn wraz z miednicą i kompletna szyja. Połączenie tych znalezisk z poprzednimi pozwoliło, na zrekonstruowanie szkieletu. Wtedy pojawiła się niespodzianka, gdyż kończyny tylne okazały się zadziwiająco krótkie w porównaniu do przednich, dodając do tego wydłużony tułów i długą szyję, sugeruje to od razu nieomal wyłącznie czworonożność. Przednie kończyny o podłoże według autorów miały stykać się zewnętrzną stroną palców. To miało zapobiegać przytępianiu się pazurów, zwłaszcza największego na „kciuku”, charakterystycznego też dla innych przedstawicieli rodziny spinozaurów. Na takie rozwiązanie wskazuje mocna budowa kości ramiennej i łokciowej. Nie jest to pierwszy pomysł na przedstawienie czworonożnego teropoda. Ponad dwadzieścia lat temu w książce popularnonaukowej „Jak żyły dinozaury”, (tłumaczonej i konsultowanej przez Karola Sabatha), w taki sposóbprzedstawiony był Baryonyx jego bliski krewny znany z Europy. Jednak według najnowszych badań był on wyłącznie dwunożny i chyba tylko sporadycznie podpierał się na łapach przednich.

Osoby mniej obeznane z dinozaurami, mogą kojarzyć spinozaura z filmu „Jurassic Park 3”, gdzie był największym i najgroźniejszym drapieżnikiem. Według najnowszych badań nie jest to prawda. Osiągał około 15 m długości (więcej niż tyranozaur), ale do górnej krawędzi miednicy było tylko około 2 m wysokości. Ogłoszenie go największym teropodem było nad wyrost, gdyż w określeniu wielkości nie liczy się tylko długość, ale też masa. Porównując budowę trzonów kręgów pomiędzy tyranozaurem, a spinozaurem to u tego pierwszego są one znacznie masywniej zbudowane. Cokolwiek przekrój przez kość udową pokazuję zbitą masę bez pustej przestrzeni w środku, ale kontrastuję to z delikatną budowa wyrostków ościstych kręgów grzbietowych. Wagę spinozaura szacuje się na około 5 ton, gdy tyranozaura na co najmniej 7 ton.

Ten dinozaur miał prowadzić również ziemno-wodny tryb życia. Sugerowałyby to znajdowane na samym początku spiczaste kołowate zęby, a później też niska czaszka z wydłużonym krokodylim pyskiem oraz cofnięte otwory nozdrzy. Również lita budowa kości zwłaszcza kończyn potwierdzała by to, bo dawała większą stateczność w wodzie. Beczułkowaty tułów stawiał mniejszy opór w czasie pływania, a długi ogon stanowić mógł główny napęd. Autorzy sugerują, iż palce stóp miały być połączone błoną pławną, ale chyba nie wszystkie, bo pierwszy palec ledwo dotykał podłoża. Ciekawe są wydłużone i dość grube u podstawy pazury palców stopy.

Nie wyjaśniona jest na razie rola wysokiego żagla na grzbiecie. Delikatna budowa bardzo wysokich wyrostków ościstych kręgów przeczy aby mieścił się tam garb tłuszczowy, natomiast mało śladów po naczyniach krwionośnych wyklucza rolę w termoregulacji. Proponowana jest tu funkcja demonstracyjno – prezentacyjna. Żagiel dawał też złudzenie większych rozmiarów, co mogło być pomocne w odstraszaniu dużego mięsożernego teropoda z rodzaju Carcharodontosaurus, który długością i wielkością głowy dorównywał tyranozaurowi.

Tekst Tomasz Singer

  • Zaplanuj wizytę w JuraParku
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Krasiejów
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Solec
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Bałtów
    Wchodzę