Mózg i zmysły tyranozaura

Data publikacji: 05.07.2014

Skamienieniu, czyli fosylizacji podlegają przede wszystkim części twarde organizmów. Części miękkie zachowują się bardzo rzadko. Dla paleobiologa najciekawsze jest odkrywanie stylu życia organizmów kopalnych.

Wiosną 1987 roku amator paleontologii Stan Sacrison odkrył w pobliżu Buffalo w Dakocie Południowej (USA) drugi, prawie kompletny, szkielet tyranozaura. 30 000 godzin pracy w terenie i laboratorium odsłoniło kompletny w 65% szkielet bestii. Obecnie ten egzemplarz tyranozaura – nazwany „Stan” na cześć odkrywcy – wystawiony jest w Muzeum Historii Naturalnej Black Hills (Hill City, Dakota Południowa). Prawie nietknięta przez czas czaszka tego osobnika posłużyła do zbadania mózgu. Mózg oczywiście nie zachował się, ale otaczająca go za życia puszka mózgowa nadal odzwierciedla jego kształt z wszystkimi detalami anatomicznymi.

Badania odlewu puszki mózgowej poszerzyły wiedzę o zmysłach tyranozaura. Początkowo skanowanie promieniami rentgena na silnym tomografie komputerowym, wykonane na Uniwersytecie Manchester przez zespół dr. Phillipa Manninga nie przyniosło rezultatów, ponieważ skamieniała puszka mózgowa „Stana” po 65 milionach lat stała się gęstsza od kości. Właściwy obraz uzyskano dopiero w wyniku kilkutygodniowego skanowania najsilniejszym tomografem komputerowym – Nikon XT H 450. Aparat ten normalnie służy do prześwietlania metalowych części pojazdów i maszyn.

Porównano także mózg tyranozaura z mózgami jego współczesnych krewniaków – aligatorem i strusiem emu. Wybrano nielota emu, ponieważ część mózgu odpowiedzialna u ptaków za latanie jest u niego uwsteczniona.

Tyrannosaurus rex musiał mieć mózg o budowie pośredniej w stosunku do aligatorów i ptaków. Analizą mózgu tyranozaura zajął się prof. Lawrence M. Witmer z Uniwersytetu w Ohio (USA), specjalista od rekonstrukcji miękkich części ciała dinozaurów.

Wzrok. Ptaki drapieżne mają ogromne oczy, przez co w głowie nie ma zwykle miejsca na poruszające nimi mięśnie. Ptak, aby spojrzeć w inną stronę, musi obrócić głowę. Strusie mają oczy o średnicy około 5 cm, największe u zwierząt lądowych. Tyranozaury miały w czaszce bardzo duże oczodoły. Ocenia się, że ich oczy miały średnicę 7 – 10 cm. Większe oczy to niekoniecznie lepszy wzrok. Za dnia orły widzą trzy razy lepiej niż ludzie. Ludzie widzą z kolei lepiej za dnia od krokodyli, które mają doskonały wzrok nocą. Prof. Kent A. Stevens z Uniwersytetu Oregon opracował komputerowy model wzroku tyranozaura. Budowa jego oczodołów wskazuje, że oczy były skierowane częściowo do przodu, podobnie jak u współczesnych ptaków drapieżnych. Patrzenie naprzód ułatwiał także ścięty pysk. Pola widzenia obydwu gałek ocznych tyranozaura zachodzą na siebie. Patrząc ku przodowi, tyranozaur widział dwuocznie i stereoskopowo. To umożliwiało mu dokładne ustalanie odległości od obserwowanego obiektu, np. ofiary lub samicy. Dinozaur ten miał także doskonałe widzenie obwodowe.

Reasumując, tyranozaur mógł bez odwracania głowy obserwować jednocześnie obiekty z przodu, np. ofiarę, i po swoich bokach, np. zbliżające się inne tyranozaury, które były konkurentami.

Słuch. Podczas godów aligatory wydają bardzo niskie dźwięki, mogące rozprzestrzeniać się po powierzchni wody na odległość kilku km. Pod wodą rozchodzi się ich basowy infradźwiękowy ryk, który jest przenoszony na odległość nawet 10 km. W czaszkach tyranozaurów znajdowały się specjalne komory połączone z uchem wewnętrznym, które zwiększały wrażliwość na infradźwięki. Niskie dźwięki i infradźwięki u słoni przenoszą
się poprzez ziemię na odległość 30 km i pozwalają rozpierzchniętym na sawannie słoniom na rodzinną komunikację. Drgania przechodzą z ziemi przez nogi do ucha wewnętrznego. Możliwe, że tyranozaury emitowały infradźwięki, jako jedyną sensowną częstotliwość przechodząca przez ziemię czy gęsty las. Ale mogły umieć tylko lokalizować przechodzące nawet kilkadziesiąt kilometrów od nich stada przyszłych ofiar.

Węch. Z przodu mózgu znajdowało się węchomózgowie interpretujące zapachy. Aligatory mają świetny węch, ale ich węchomózgowie jest maleńkie w porównaniu do tego u tyranozaurów. Ich węch mógł być lepszy od psiego. Receptory węchu u człowieka zawierają około 5 mln komórek, co po ich rozłożeniu zajęłoby 5 cm kw.,
a u psa 200 mln komórek węchowych zajęłoby powierzchnię 80 cm kw. Tyranozaur był jednak bestią uzbrojoną nie tylko w zęby.

Tekst dr Andrzej Boczarowski

  • Zaplanuj wizytę w JuraParku
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Krasiejów
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Solec
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Bałtów
    Wchodzę